Zeynep Özata - Blogistan

23 Haziran’da başladığımız Blog Turu, bugün Marketing Post ‘un yazısıyla sonlandı. Tur hem çok keyifli oldu hem de çok bilgilendirici. Muhteşem sorular geldi tur boyunca. Özellikle A.Selim Tuncer, pazarlama dünyası içindeki çoğu insanın kafasında olan ama sormaya cesaret edemediği tek bir soruyla konuya son noktayı koydu. 

Yeni iş fikirleri ve girişimler üzerine beynimizin her kıvrımını zorladığımız şu günlerde, tüketim kültürünün olumlu ve olumsuz yanlarını bir parça olsun değerlendirmiş ve kendimize ufak da olsa bir mola vermiş olduk. Blog turuna katılan tüm yazarlara ve soruları cevaplandırdığı için de Yavuz Hoca‘ya çok teşekkürler.  

İşte Marketing Post‘un sorduğu sorulardan birisi ve Yavuz Hoca’nın cevabı:

Üniversitelerdeki pazarlama bölümleri tüketim kültürü üzerine ne gibi çalışmalar ve araştırmalar içindeler? Bu çalışmaların ve araştırmaların sonuçları sadece tez olarak mı kalıyor yoksa özel sektör ile paylaşılabiliyor mu?

Tüketim kültürü üzerine doğrudan pazarlama bölümünde yapılan uygulamalı araştırmalar maalesef çok fazla değil. Ayrıca tüketim ve kültürü sadece pazarlamanın çalışma alanı içinde de kalmıyor. Sosyoloji, antropoloji, ekonomi ve hata bilişim konularında çalışanlar da bu konularla doğrudan çalışma yapabiliyorlar. Özel sektör ile de paylaşılma söz konusu sevgili Cengiz, şu anda bile tüketim ve tüketim kültürüyle ilgili herkese açık olan, sosyolojik ve sanatsal açılımlar gösteren iki sergi de İstanbul’da ziyaret edilebilir. Bunlardan birisi Osmanlı Bankasında açık bulunan, Meltem Ahıska ile Zafer Yenal’ın hazırladıkları “Aradığınız Kişiye Şu An Ulaşılamıyor(Kitap , Sergi)” ve Aslı Deniz Helvacıoğlu’nun Bebek Lucca’daki “Küresel Gençlik-Tüketilen Duygular” isimli sergileri. Bu güzellikleri yaratan değerli kişilere de gerçekten en samimi duygularımızla teşekkür etmeliyiz.

Blog Turuna Katılan Tüm Yazarlar:

Özgür Alaz

Prof. Dr. İsmail Kaya

Selim Yörük

A.Selim Tuncer

Onur Yüksel

Marketing Post
 

İlk üç yazarımızdan (Özgür Alaz, Prof.Dr.İsmail Kaya ve Selim Yörük) sonra, geçtiğimiz hafta da Onur Yüksel ve A.Selim Tuncer Yavuz Hoca‘ya yönelttikleri soruların cevaplarını yayınladılar. Her ikisi de tek bir soru sormuşlar ama sorular da soru hani… 

A.Selim Tuncer oldukça zor bir soruyla karşısına çıkmış Yavuz Hoca’nın:

“Hocam, bir yandan “aracı” medya kuruluşları tüketim kültürünü empoze ederek “tüketici yurttaş” yaratma çabası sergilerken diğer yandan buna karşı bir tavrın, tüketici haklarıyla ilgili bir kültürün ve hukuki altyapının oluşturulmaya, geliştirilmeye çalışıldığını görüyoruz. Siz de bu kitabınızda, bir bilim adamı sorumluluğu ve bir etelektüel içtenliğiyle tüketim alışkanlıklarının yarattığı köleliğe karşı çıkarken, diğer yandan, sahip olduğunuz “pazarlamacı” kimliğinizle, tüketim kültürünün oluşmasına hizmet eden “talep yaratma” amacını zımnen desteklemiş olmuyor musunuz? (Tabii kıyısından köşesinden de olsa, biz de!) Bu durum nedeniyle, kendi içinizde bir ikilem ve açmaz yaşadığınızı düşünüyor musunuz? Bu bağlamda, “yetinen toplum”la “pazarlama” ilişkisini nasıl kurguluyorsunuz?”

Onur Yüksel ise politik rejimlerin tüketime etkisini merak etmiş;

“Ülkelerin politik rejimlerinin tüketime etkisini merak ediyorum. Örneğin bir Arap ülkesi ile Küba arasındaki tüketim farklılığı sadece kültürel bir fark mı? Yoksa rejim etkisi var mı? Çin’in tüketim alışkanlıkları ile Küba’nın tüketim alışkanlıkları daha mı benzer?”

Yavuz Hoca‘nın blog turundaki ilk iki yazarımız sorularının cevaplarını yayınladılar. Bu sorulardan benim en çok beğendiklerimi aşağıda aktarmak istedim;

Özgür‘ün sorusu: 11 Eylul sonrası dünyada ve ülkemizde insanlar nasıl etkilendi? Duyarlılıkları, tüketim alışkanlıkları…

Terörün vurduğu ülkelerde 11 Eylülden hemen sonra meydana gelen güvensizlik ve korku ortamı, tüketimden ve alışveriş yapmaktan kaçınma gibi bir tavrın ortaya çıkmasına neden oldu. Bu açıdan, ABD Başkanı Bush ve İngiltere Başbakanı Blair’in vatandaşlarını tüketime ve alışverişe davet eden sözleri, bu yapıyı çok güzel ortaya koyuyor. Özellikle bireysel korunmaya odaklı olarak, korku ve terörden korunmaya yönelik önlem paketleri ve ürünlerine (sigortalar, daha güvenlikli evler ve arabalar gibi) olan talepte yoğun bir artış olduğu gözlemlenmekte. İnsanlar biraz daha fazlaca günü yaşamaya ve birçok şeyi de ertelememeye yöneldi. Bu da, tüketimle de bağlantılı olarak davranış biçimleri geliştiriyor. Hiç şüphesiz trendleri, modaları, eğilimleri belirleyen ülkelerdeki bu değişimler, onları takip eden ülkeleri ve tüketicileri de aynı yönde etkiliyor.

İsmail Hoca‘nın sorusu: .”Tüketmek tükenmektir” ve “tüketmek yaşamaktır” algılarından hangisinin galip gelmesini arzu edersiniz?

Bu iki görüş ve yaklaşımdan ikincisi hem kişisel olarak bana, hem de akademisyen olarak düşüncelerime yatkın geliyor. Araştırmalarıma göre elde ettiğim bir sonuç olarak diyebilirim ki yaşam bir sanattır. Tüketmek de yaşamın vazgeçilmez önemdeki bir öğesi olarak, sanattır. Yok eden, her şeyi hoyratça kullanıp bitiren bir tüketim anlayışının ötesinde, yaşamda mutluluklar, özgürlükler getirebilen ve içinde yaşadığı dünyayı yok etmeyen bir tüketimi insanlığın gerçekleştirmesinin olanaklı olduğunu düşünüyorum.

Blog turunu izlemeye devam edin. Çok yakında yeni sorular geliyor.

Selim Yörük‘ün sorusu: Kadınlara has bir özellik gibi vurgulanan, “tüketim çılgınlığı” olarak adlandırılan, kredi kartlarının yaygınlaşmasıyla birlikte had sahfaya ulaşan bagımlılığın nedenleri nelerdir?

Kadınların pasif ve yönetilebilir varlıklar olarak görülmesi, tüketimin kötü ve ikincil bir işlev olarak görüldüğü geçen yy’ın paradigmalarından bir tanesi. Kısaca kadın da tüketim de ikincil önemdedir ve pasiftirler.

Sizin söylediğiniz konu kadınları kendi kararlarını veremeyen, kendi ihtiyaçlarınının farkında olmayan, güdülmeye ve yönetilmeye mahkum varlıklar olarak gören bir düşüncenin satın alma ve tüketim olayındaki yansımasıdır. Bu yüzden kadınların belki farklı özellikleri vardır ancak bu onların erkeklere göre daha az bilinçli ve akıllı alışveriş ve tüketim yaptığı anlamına gelmez ve gelmemeli.

Sorunun alışveriş bağımlılığı ile ilgili bölümüne ise doğrudan “Tüketim Kültürü” kitabımdan bir alıntıyla cevap vermek istiyorum;

Günümüz insanı yoğun bir kaygı içinde yaşıyor ve tükettiği ölçüde mutlu olabildiğini zannediyor. Çağımızın insanı, doymak bilmezliği, yeme-içme, satın alma, vitrin bakma açgözlülüğüyle aşırı kaygılı nevrotik kişiliğe bürünüyor. Genel olarak nevrotik kişiliğin yanında tüketmek ve alışverişle bağlantılı olan birçok ruhsal rahatsızlıklardan söz edilebilir. Alışveriş iştahı, sahip olma hırsı, tüketim eşyalarına-nesnelerine düşkünlük, aşırılık, kontrolsüz biçimde ve dizginlenemiyorsa rahatsızlık haline gelmiş demektir.

Eşya Fetişizmi, Eşya Tutkunluğu, Alışveriş Bağımlılığı (Oniamani), Post-travmatik Alışveriş Rahatsızlığı, Obsessif-Kompolsif Alışveriş Bozuklukları gibi psikolojik sorunlar, “tüketici patolojileri” olarak sayılabilmektedir.

Amerikan Psikiyatri Derneği, alışveriş sendromunu “Obsessif Kompolsif Bozukluklar (takıntılı satınalma durumu) listesine aldı. Önüne geçilemez alışveriş tutkusuyla tüketiciler alışveriş yaparlarken geçici olarak mutlu olabilmekte, fantezilerini gerçekleştirebilmekte, bittiğinde ise birden bire çökmekte ve mutsuz olmaktadır. Bu gibi rahatsızlıklardan biri olarak “bağımlılık” durumunda, bireyin kendini gerçekleştirmek için tüketiyor olması yerine, bireyin kendisi tüketim tarafından tüketilmektedir.

Bu tür rahatsızlıklardan kurtulabilmek için öncelikle psikiyatrik ve psikolojik yardım almak günümüzde gittikçe önem kazanıyor. Bunun yanında, bireysel olarak ilk yapmamız gereken şey, durumumuz ile ilgili farkındalığımızı ve buna dayalı düşünce tarzında ve yaşam biçiminde değişiklikleri gerçekleştirmemiz gerekiyor. Seçme ve tüketme özgürlüğü sadece kendini gerçekleştirmek, kendini ifade edebilmek değil, aynı zamanda kendini yönetebilmektir de. Özet olarak kendimizi yok eden bir tüketimden kaçınmak, toplumsal olduğu kadar bireysel çabaları da gerektiriyor.

Geçenlerde Yavuz Odabaşı'nın Tüketim Kültürü kitabının yeniden yayınlandığını yazmıştım. Bunun üzerine Özgür Alaz muhteşem bir fikirle çıktı karşıma: "bir blog turu düzenleyelim mi Yavuz Hoca için" dedi. Nedir o blog turu dememe kalmadan mailinin alt kısmında ihtiyacım olan açıklamayı buldum.

Geçen sene Seth Godin yapmış bu blog turu işini. Bazı bloglara ziyaretçi olmuş ve onların merak ettikleri soruları yanıtlamış. İşte bizim blog turumuz da böyle birşey olacak dedi Özgür. Yavuz Hoca, blog yazarlarının tüketim kültürüyle ilgili merak ettikleri soruları yanıtlayacak.

Hemen kolları sıvadık. Önce Yavuz Hoca'ya sorduk, nasıl bakar böyle bir fikre diye. Sizler yardımcı olursanız neden olmasın dedi. E tamam o zaman, biz elimizden geleni yaparız deyip başladık işe. Sağolsun bir çok blog yazarı da bu önerimize olumlu cevap verdi ve işte o büyük an geldi. Blog Turu başlıyor.

İlk olarak Özgür Alaz'la başlıyoruz. Muhteşem sorular sormuş kendisi. Bakalım nasıl oluyor bu blog turu, merakla Özgür'ün yazısını bekliyorum.

Bu arada, ben bu blog turunda yer almıyorum. Yavuz Hoca benim üniversitede hocam olduğu için bunun çok doğru olmayacağını düşündüm (hayır soru sormak dert değil, sorarım ama sen bunu öğrenmeden nasıl geçtin o dersleri derse ayvayı yerim o bakımdan Şaka bir yana, ben hafta hafta blog turunu izleyip, sizlere bunlarla ilgili yazılar ve yorumlar yazmaya devam edeceğim. 

Hadi bakalım, başlıyor blog turu…  

Blog turuna katılan tüm bloglar (şimdilik): Özgür Alaz, İsmail Kaya, Selim Yörük, Onur Yüksel, Marketing Post ve A.Selim Tuncer